Sinds het ontstaan van Gabriela (in 1984) veranderde er weinig aan de situatie van de arme Filippijnse bevolking. Er heerst nog steeds armoede, basisrechten worden nog altijd geschonden. Maar Gabriela heeft in al die jaren heel veel praktijkervaring opgebouwd en belangrijke lessen getrokken.

Een van die lessen is dat de promotie van het recht op toegang tot gezondheidszorg voor vrouwen begint met de emancipatie van vrouwen, door hen te sensibiliseren, te organiseren en te mobiliseren tot collectieve actie. Sensibilisering vindt doorgaans plaats buiten de privésfeer en is een eerste stap in het emancipatieproces. Door in contact te komen met andere vrouwen in hun gemeenschap treden ze uit het isolement van thuis en naaste familie. Door uitwisseling met andere vrouwen overwinnen ze het gevoel van machteloosheid bij problemen waarmee ze geconfronteerd worden. De band met andere vrouwen geeft hen individuele kracht.

Maar het volstaat niet om vrouwen te informeren, te organiseren en te mobiliseren zonder hun specifieke problemen aan te pakken. In haar programma neemt Gabriela de dringende en concrete noden op het vlak van gezondheid en het geweld tegen vrouwen ter harte. Via gratis klinieken en medische missies hebben de vrijwilligers van Gabriela al duizenden vrouwen en hun familie geholpen.

Lokale Gabriela groepen zijn erin geslaagd om gezondheidscomités op te richten en kleine dorpsapotheken op poten te zetten. Honderden vrouwen kregen een uitgebreide gezondheidstraining. Maar de sensibilisering reikt verder dan de vorming van een gezondheidsteam van vrijwilligers. Regelmatig worden ook workshops georganiseerd voor een bredere groep van vrouwen in de gemeenschap rond eerste hulp of kruidengeneeskunde. Het toegenomen bewustzijn rond gezondheid resulteert vaak in lokale acties voor het recht op gezondheid.

Door het aanbod van gezondheidszorg op plaatsen waar de overheid in gebreke blijft maakt Gabriela zich populair onder de vrouwen. De gezondheidsprogramma's dragen bij tot de versterking van de lokale afdelingen en de gedrevenheid bij vrijwilligers. Die versterking leidde ook tot concrete overwinningen tijdens gezondheidscampagnes.

De gezondheidsprogramma's in de gemeenschappen beschermt Gabriela ook tegen politieke aanvallen. In de afgelopen jaren werden al meerdere leden van Gabriela het slachtoffer van militaire intimidaties. Door het gezondheidswerk in de gemeenschappen kan Gabriela op de steun rekenen van de mensen tegen valse beschuldigingen van het leger aan het adres van Gabriela.

Bij het verlenen van gezondheidszorg in de gemeenschappen situeren de vrijwilligers het gezondheidspogramma in een breder kader van sociale, economische en politieke factoren die een impact hebben op de gezondheid van vrouwen en hun familie. De vrijwilligers van Gabriela zien zichzelf daarom in de eerste plaats als vrouwenrechtenactivisten die vrouwen sensibiliseren en organiseren rond hun recht op gezondheid, huisvesting, werk, bescherming tegen geweld en discriminatie.

De doelstelling op lange termijn van Gabriela is vele sterke lokale groepen uit te bouwen in arme gemeenschappen. Die de capaciteit ontwikkelen om hun onmiddellijke noden in eigen hand te nemen en de overheid verantwoordelijkheid doen opnemen voor de gezondheid en het welzijn van de bevolking.

Dit artikel kwam tot stand dankzij de inbreng van Jovita Montes, werkzaam bij Gabriela. Zij nam deel aan de 11de International Women Health Meeting (13-17 september 2011, Brussel).