Het alternatieve wereldgezondheidsrapport Global Health Watch is een driejaarlijkse publicatie waaraan activisten en academici van over de hele wereld meewerken. De verdienste van het rapport is dat het een kritische analyse levert van het beleid en de (verborgen) processen en machtsrelaties die een impact hebben op onze gezondheid. Bovendien stelt het rapport ook alternatieven voor met voorbeelden van actie en verzet voor verandering.

Anders dan de naam van het rapport misschien doet vermoeden, gaat Global Health Watch lang niet alleen over wat zich afspeelt in de gezondheidssector. Integendeel, slechts één van de vijf hoofdstukken is gewijd aan gezondheidssystemen.

In deze tijden van crisis, die aangegrepen wordt om hevig te snoeien in sociale sectoren, hoeft het niet te verbazen dat het eerste hoofdstuk in het wereldgezondheidsrapport handelt over de wereldwijde politieke en economische architectuur. Daarin wordt het verband gelegd tussen de verschillende crisissen waarmee we vandaag geconfronteerd worden. Die crisissen zijn zowel acuut (oliecrisis, voedselcrisis, financiële crisis) als sluipend maar even vernietigend (climaatcrisis, ontwikkelingscrisis). Acuut of sluipend, geen van deze crisissen is voorbijgaand, zo stelt het rapport, maar een indicatie van grondig falen van het kapitalistisch systeem. Dat falen manifesteert zich in toenemende economische ongelijkheid, in de dominante rol van het financiële kapitaal, in een ondemocratisch wereldbestuur. Om sociale doelstellingen te realiseren zoals gezondheid en onderwijs voor iedereen, armoede uit te roeien en tegelijk klimaatverandering aan te pakken moet het wereldwijde economische systeem hertekend worden besluit het rapport.

Ook gezondheidssystemen staan onder druk van het neoliberale beleid dat geleid heeft tot deze meervoudige crisissen. Privatisering van gezondheidsdiensten en onderzoek dat gericht is op winst zorgen ervoor dat steeds minder mensen toegang hebben tot gezondheidszorg en geneesmiddelen. Een biomedische benadering van gezondheid die geen rekening houdt met de sociale en economische determinanten van gezondheid verwaarloost de structurele oorzaken van gezondheidsproblemen zoals ongelijkheid of de marginalisering van hele gemeenschappen.

In het derde hoofdstuk 'Beyond health care' of de gezondheidszorg voorbij, wordt onder meer de impact van wereldhandel op gezondheid beschreven. Een van die aspecten is de gedrevenheid waarmee voornamelijk de VS en de EU intellectuele eigendomsrechten proberen afdwingen in vrijhandelsakkoorden met ontwikkelingslanden en zo het monopolie in onder meer dure geneesmiddelen in stand houden en de productie van generische geneesmiddelen aan banden leggen. Ook de sociale onrechtvaardigheid in de aanpak van de klimaatverandering komt aan bod. Door deze problematiek te koppelen aan overbevolking bijvoorbeeld wordt de aandacht handig afgeleid van de echte oorzaken, namelijk overproductie en overconsumptie door de wereldelite.

De toenemende greep van de farmaceutische industrie op de Wereldgezondheidsorganisaie (WHO) wordt in het vierde hoofdstuk uit de doeken gedaan. Ook het aftakelen van internationale solidariteit bedreigt de onafhankelijkheid van deze VN-organisatie. Regeringen van rijke landen geven er steeds meer de voorkeur aan om specifieke programma's te subsidiëren waar eigen bedrijven wel bij varen dan aan ongebonden budgetsteun aan de WHO. Ook de opmars van het 'filantrokapitalisme' past in dit rijtje thuis. Zo worden het functioneren en de prioriteiten van de Bill and Melinda Gates Foundation onder de loep genomen om te onderzoeken hoe filantropische investeringen een averrechts effect kunnen hebben op het gezondheidsbeleid.

Het rapport bevat niet alleen kommer en kwel maar schuift ook alternatieven en inspirerende voorbeelden naar voor. De 'Right to Health' campagne van de People's Health Movement, een van de drijvende krachten achter het rapport, is zo een voorbeeld. Ook de inspirende rol van Cuba in het promoten van internationale solidariteit toont hoe het anders kan. En deze voorbeelden zijn meer dan ooit nodig.

Het volledige rapport is beschikbaar op www.ghwatch.org