In het gezondheidsprogramma voor vrouwen gaat Health Work Committees (HWC) verder dan reproductieve gezondheidszorg. Vertrekkend vanuit gezondheidszorg en -educatie, maken de medewerkers van HWC vrouwen ook bewust van hun rechten en proberen ze die bespreekbaar te maken in hun familie.

Ze gaan daarbij stap voor stap te werk, tijdens consultaties, maar ook tijdens huisbezoeken. Daar zien ze de vrouwen in hun dagelijkse leefomgeving en kunnen ze specifieke problemen waar de vrouwen mee kampen beter inschatten. Huisbezoeken maken het ook mogelijk om de familie van de vrouw bij het gesprek te betrekken en zo aan een bredere bewustmaking te werken rond sociale normen, huiselijk geweld, het promoten van gelijkheid.

HWC sensibiliseert ook via workshops waar vrouwen de ruimte krijgen om ervaringen met elkaar uit te wisselen. Het stelt hen beter in staat zelf beslissingen te nemen over hun lichaam, hun gezondheid, de uitoefening van hun rechten, waaronder het recht om zelf hun man te kiezen, zelf de leeftijd te bepalen waarop ze trouwen en kinderen krijgen.

De bezetting door Israël: méér dan één obstakel

In hun strijd voor rechten en gelijkheid vormt de Israëlische bezetting van Palestina echter een dubbel obstakel voor de Palestijnse vrouwen. Enerzijds worden ze geconfronteerd met het directe geweld van de bezetting, anderzijds versterkt de bezetting het geweld tegen vrouwen in de Palestijnse gemeenschap.

Onder het mom van veiligheidsmaatregelen bouwde Israël een muur in bezet Palestijns gebied en werden een 500-tal controleposten en talloze wegversperringen geïnstalleerd die de bewegingsvrijheid van Palestijnen drastisch inperkt. De beperkingen van bewegingsvrijheid hebben een direct effect op de toegang tot onderwijs en gezondheidsdiensten. Door de lange wachttijden aan controleposten werden in het verleden al tientallen zwangere vrouwen gedwongen aan een controlepost te bevallen, in sommige gevallen met fatale afloop voor moeder of kind door de afwezigheid van professionele hulpverleners. Steeds meer vrouwen kozen darom voor een keizersnede of een thuisbevalling met alle bijkomende risico's. Uit veiligheidsoverwegingen en door de vernederende behandeling aan controleposten besluiten sommige ouders hun dochters niet meer naar school te laten gaan en geven ze er de voorkeur aan dat hun dochter op jongere leeftijd trouwt. Bevallingen op jonge leeftijd houden echter een verhoogd risico op complicaties in.

Door de beperkte bewegingsvrijheid nam ook het aantal huwelijken binnen dezelfde familie in hetzelfde dorp toe uit angst om gescheiden te worden van de rest van de familie. Huwelijken binnen de familie verhogen de risico's op erfelijke afwijkingen.

De bezetting verhindert op verschillende manieren de ontwikkeling van een Palestijnse economie: de toegang tot landbouwgrond en exploitatie van grondstoffen worden verhinderd, transport wordt bemoeilijkt door de vele controleposten en wegversperringen, import en export worden gecontroleerd door Israël. De werkloosheid ligt dan ook zeer hoog. Mannen die doorgaans instaan voor het gezinsinkomen zijn gefrustreerd dat ze hun rol in het gezin niet meer zoals voorheen kunnen opnemen. Vrouwen gaan uit noodzaak vaker uit huis werken en verdubbelen hun dagtaak, want de zorg voor het gezin, dat doorgaans groot is, en de huishoudelijke taken blijven op de schouders van de vrouw rusten. Deze veranderingen in het traditionele rollenpatroon zorgen voor spanningen en toenemend huiselijk geweld.

Een ander probleem dat steeds meer Palestijnse gezinnen tot wanhoop drijft zijn de huisvernietigingen waardoor hele families van de ene op de andere dag op straat belanden. Vrouwen die doorgaans instaan voor het huishouden en de zorg van de kinderen verliezen met hun huis ook elke houvast. Intrekken bij familie betekent vaak dat ze de touwtjes van hun gezin minder zelf in handen hebben. Dergelijke situaties kunnen voor heel wat spanning in de familie zorgen en huiselijk geweld in de hand werken.

Dit artikel kwam tot stand dankzij de inbreng van Victoria Shukri werkzaam bij Health Work Committees. Zij nam deel aan de 11de International Women Health Meeting (13-17 september 2011, Brussel).